Bukowina Tatrzańska noclegi

Pierwsza i udokumentowana wzmianka o nowej osadzie została sporządzona w roku 1585. Nie wymieniono jednak jej nazwy. Ta, została dopiero ujawniona w roku 1624 w akcie nabycia całej nowotarszczyzny przez starostę Michała Komorowskiego. Wieś, a raczej przysiółek zatwierdzona została na zasadach prawa wołoskiego. Według przepisów ustawy, nabywanie praw do ziemi odbywało się poprzez karczowanie i wypalanie rozległych lasów. Tak zdobyta ziemia uprawna nazywana została zrębkami. W zamian za wysiłek włożony w wydarcie jej z lasów, właściciel na mocy ustawy zwolniony był z podatków na okres dwudziestu lat. Wydawało się to opłacalne, ponieważ podatki były bardzo uciążliwe. W ramach danin oddawano bowiem nie tylko gotówkę, ale również spłacano je w naturze. Oprócz fizycznej pracy na dworze, haracz obejmował drewno, płody leśne, pasterskie i rolne oraz wiele innych należności. Michał Komorowski okazał się jednak nie tylko ciemiężcą, ale także gwałcicielem polskiego prawa, szybko likwidując przyznane ulgi podatkowe. Pomimo oczywistych wykroczeń ze strony starosty i licznych protestów (oraz procesów sądowych) garstki przybyszów, osada rozwijała się jednak w dalszym ciągu, osiągając do roku 1795 liczbę 25 gospodarstw.

W porównaniu z innymi wsiami na Podhalu nie był to jednak szczyt ekspansji. Przyczyny wolnego zaludniania górzystego terenu należy upatrywać w surowszym niż gdzie indziej klimacie, nieurodzajnej kamienistej glebie oraz izolacji spowodowanej brakiem jakichkolwiek dróg dojazdowych. Sytuacja poprawiła się szybko za sprawą budowy pierwszego traktu wzdłuż rzeki Poroniec, prowadzącego do Morskiego Oka. Na przestrzeni kilkudziesięciu zaledwie lat liczba gospodarstw wzrosła do 235 z ilością stałych mieszkańców w liczbie 1107. W Bukowinie pojawiły się pierwsze manufaktury w postaci tartaku, gonciarni, karczmy (zastępującej sklep) i młynów, zapewniając jej całkowitą samowystarczalność. Pozytywnego obrazu gospodarczego dopełniły również dwie kuźnie powstałe około 1850 roku oraz tworzenie się utalentowanych zespołów miejscowych cieśli i kołodziejów. W krótkim czasie wybudowano także browar oraz gorzelnię, z których niestety główne profity czerpał jednak dwór starosty. Punktem przełomowym w rozwoju Bukowiny okazał się fakt budowy pierwszej szkoły i kościoła na początku dwudziestego wieku. Obiekty wzniesione zostały dzięki ciężkiej pracy górali oraz ich niezwykłej ofiarności. W akcji uczestniczyły także osoby przyjezdne, które zorganizowały się w Towarzystwo Przyjaciół Bukowiny. Dzięki wsparciu Towarzystwa powstała w krótkim czasie także poczta, punkt opieki medycznej oraz upragniony szlak komunikacyjny ze światem w postaci utwardzonej drogi do Poronina. Na krótko przed drugą wojną światową, wieś została zelektryfikowana umożliwiając funkcjonowanie pozostałych obiektów. Wybudowano niewielką piekarnię i skromną remizę strażacką. Oficjalna nazwa urzędowa ,,Bukowina Tatrzańska” zatwierdzona została w 1935 roku. Po tym okresie we wsi zaczynają pojawiać się pierwsi turyści. Druga wojna światowa przerwała na sześć lat rozbudowę miejscowości. Jednakże, gdy od roku 1948 uruchomiono pierwszą linię autobusową, turystyka zaczęła się na dobre wpisywać w górski krajobraz niedostępnej ongiś osady.

Dzisiaj, patrząc z perspektywy czasu na zmagania miejscowej ludności z nieprzyjaznymi okolicznościami, surową przyrodą i uciskiem ze strony panów wiemy już, jak ważne było jednoczenie sąsiedzkich sił we wspólnej walce z przeciwnościami losu. Wiemy też, jaki wpływ miało to na obecną sytuację gospodarczą Bukowiny. Kontynuowanie dobrych tradycji wspólnych działań widać na każdym kroku. Miejscowość staje się powoli turystyczno-narciarską potęgą regionu, znaną nie tylko w Polsce, ale również poza granicami kraju. Mnogość stacji narciarskich, baseny termalne i rozwój całej infrastruktury nie byłyby możliwe bez wieloosobowych spółek i inwestycji dzięki połączonym siłom sąsiedzkim. W obecnej sytuacji nie dziwi fakt przejmowania dominacji na tym polu, nawet nad Zakopanem – do niedawna niemal jedynym konsumentem turystycznego tortu na Podhalu. Dzisiaj Bukowina Tatrzańska otwiera swoje podwoje przez cały rok dla każdego asortymentu gości – narciarzy, turystów oraz zwyczajnych letników. Ma do swojej dyspozycji aż trzy skarby do zaoferowania – wodę, śnieg oraz pobliskie Tatry. Ewidentnie pomaga w tej dziedzinie krótka, ale burzliwa historia Bukowiny Tatrzańskiej .

Poniżej prezentujemy oryginalną treść i przymiotów spełnianych przez mieszkańców Bukowiny oraz historycznych danin na rzecz włodarzy:

Bukowianie, tak jak i inni mieszkańcy Podhala, obowiązani byli do płacenia czynszów i danin według wymiarów zapisanych w inwentarzach. Posiadacze gruntu w Bukowinie płacili staroście, a po 1769 r. Kamerze Nowotarskiej następujące sumy przeliczone według ówczesnych cen w oparciu o pierwotne ciężary pańszczyźniane;

W początkach XIX wieku, wskutek ciągłych wojen skarb austriacki coraz bardziej pustoszał, a niedobory uzupełniano poprzez zaciąganie licznych pożyczek bankowych. Hipotecznym zabezpieczeniem jednej z takich pożyczek była ziemia nowotarska. W końcu rząd austriacki zdecydował o wyprzedaży tych ziem. W 1824 roku jedną z części dóbr nowotarskich składającą się z wiosek: Waksmund, Białka, Gron, Leśnica, Bukowina, Brzegi, Zakopane, Zubsuche, Bystre, Międzyczerwienne, Maruszyna, Ostrowsko, Dębno i Gronków nabył Emanuel Homolacz, bogaty magnat i przesiębiorca.

Mieszkańcy Bukowiny walczyli z dziedzicem Emanuelem Homolaczem, który od 1846 r. odbierał siłą grunty, polany, łąki i pastwiska. W źródłach znajdujemy generalną plenipotencję członków wsi Bukowina, podpisaną przez 102 mieszkańców krzyżykami, a upoważniająca do działania w imieniu gromady Józefa Ambrowego Budza, Antoniego Dunaycana, Michała Głodziaka i Sebastyana Pary.

Uwłaszczenie chłopów w 1848 roku jako wynik walk chłopskich w 1846 r. i rewolucji 1848 r. spowodowało zniesienie feudalnych praw panów do pracy i opłat wynikających z poddaństwa chłopów. Na Bukowinie bardzo wolno zaczęły się tworzyć zmiany w technice i produkcji rolnej, a rozwój wsi wykazywał współistnienie starych elementów feudalnych z kapitalistycznymi w ramach zróżnicowania klasowego mieszkańców. Przemiany te zachodziły, gdy Bukowina należała do dóbr zakopiańskich, pozostających w rękach Homolacza do 1868r. W tym czasie zostały one na licytacji sprzedane niemieckiemu bankierowi Eichbomowi, który z kolei przekazał je swemu zięciowi Pelzowi, również Niemcowi. W 1888 roku własność Pelza odkupił handlarz drzewem Goldfinger, doprowadzając rabunkową gospodarką do drugiej licytacji dóbr w 1889 roku. Wówczas dobra te nabył Władysław Zamoyski, który chcąc uchronić je przed ostatecznym zniszczeniem, oddał w 1924 roku cały majątek państwu. Mimo biedy i zacofania wieś rozrastała się. Źródła notują, że w 1795 roku było na Bukowinie tylko 26 osiadłych gazdów, za to w 1881 roku było ich 235, a mieszkańców ogółem 1107. Według tych samych dokumentów na 235 bukowiańskich gospodarzy tylko 108 posiadało konie o łącznej ilości 109 sztuk. Właścicieli krów było 211 mających razem 284 sztuki bydła. Posiadaczy owiec było 107, a wszystkich owiec 263. 77 chłopów miało razem 85 świń. Z danych tych wynika, że 24 gospodarzy we wsi nie posiadało ani jednej sztuki bydła, nie mówiąc o koniach.

Jak z tego widać, Bukowina nie była wsią zamożną. Z końcem epoki feudalnej, a więc w początkach XIX wieku, istniał w Bukowinie przemysł i rzemiosło. Istniało kilka młynów, gonciarni i tartaków (trocy). W połowie XIX wieku na Rusińskim Wierchu Cabanowie założyli kuźnię, a w 1870 Jędrzej Kramarz założył drugą kuźnię na Kramarskim Wierchu. Wojciech Chowaniec Ihnatka miał olejarnię własnej roboty. Z rzemieślników działali w Bukowinie cieśle, stolarze, kołodziejowie, szewcy wyrabiających ząbkowane kierpce o podwójnym rzemyku, czernione komperwasem. Stanisław Bieniek był cenionym kuśnierzem. Najstarszymi krawcami szyjącymi i haftującymi spodnie (portki) byli Andrzej i Franciszek Kuchtowie. W tych czasach nie było w Bukowinie sklepu. Towary pierwszej potrzeby kupowano na jarmarkach w Nowym Targu lub na Słowacji czy Węgrzech. Prowadzono gospodarkę samowystarczalną, mającą minimalne potrzeby zaspokajane przeważnie przez wędrownych kramarzy. Wśród miejscowych żył w XIX wieku znany w okolicy różdżkarz, wskazujący źródła i miejsca kopania studzien, sławny znachor Budz Liszczok. Składał on także złamania kości i leczył krowy. Według wspomnień najstarszych mieszkańców istniał w Bukowinie browar, zwany piwowarnią i gorzelnia, zwana palancarnią. Dwór posiadał we wsi własną karczmę, ale po okolicznych wierchach znajdowało się kilka innych prowadzonych przez górali np. na Wierchu Głodowskim i Rusińskim. Bukowina w początkach XIX wieku była prawie niedostępna z powodu braku drogi. Dojście do wsi wiodło nie wszystkim wiadomymi leśnymi ścieżkami, nie zawsze w tych czasach bezpiecznymi.

W końcu XIX wieku zbudowano drogę wzdłuż Porońca, przez Kiry i graniami wierchów do wsi. Droga ta kamienista , wyboista, prawdziwe górska, była niezwykle ciężka dla dojazdu końmi. Naturalna izolacja wsi od świata przerywana była jedynie przez wędrownych kramarzy, którzy prócz towaru przynosili wieści ze świata. W 1897 zawędrowali do Bukowiny pierwsi goście będący w drodze do Morskiego Oka. Z powodu nieurodzaju, głodu i braku zarobku Bukowianie zaczęli wyjeżdżać za chlebem, najpierw do Nowego Sącza i Tarnowa, a w 1885 pierwsi Bukowianie wyjechali do Ameryki. Kobiety wyjeżdżały do Chicago, a mężczyźni do kopalń pensylwańskich i fabryk w Pittsburgu. Na przełomie XIX i XX wieku emigracja przyjęła w Bukowinie formę masową. W pierwszych dziesiątkach XX wieku w Bukowinie powstały szkoła i kościół, które wywarły ogromny wpływ na ludność. Dotychczas Bukowianie chodzili do kościoła w sąsiedniej Białce. Wówczas Jędruś Kramarz postanowił zbudować kościół w Bukowinie gdyż nie mógł ścierpieć, że inne wsie mają kościoły, a Bukowina nie ma. Sam sporządził plany, pokonał ogromne trudności przy ich zatwierdzeniu i zezwoleniu na budowę. Kościół budował przez 20 lat. Był wszystkim - kowalem, murarzem, stolarzem i cieślą, a wreszcie rzeźbiarzem. Sam wyrzeźbił ołtarz i figury. Gdy ukończył budowę kościoła, rozpoczął starania o proboszcza, przez kilka lat bezowocnie.

W 1900 roku przybył do Bukowiny ks. Walenty Gadowski, który wybudował pierwszą willę w Bukowinie zwaną "Primula". Sądząc, że będzie on proboszczem, ludność pracowała często darmo przy budowie willi, byle tylko zachęcić księdza do pozostania. Ksiądz jednak po zakończeniu budowy sprzedał willę i wyjechał. Pierwszym proboszczem z urzędu został w 1902 roku ks. Błażej Łaciak. W 1895 roku została otwarta szkoła "jednoklasówka". Uczył w niej Jan Bujas. W 1922 roku szkoła jednoklasowa przeobraziła się w 6-klasową. Kierownikiem jej został Franciszek Ćwiżewicz. Franciszek Ćwiżewicz dostrzegł, że w ludności miejscowej drzemią szlachetne, potężne siły. Zawarte są w muzyce, pieśni i tańcu regionalnym. Wybrał wiec drogę pozyskania ludzi przez piosenkę i taniec. W 1924 roku zorganizował przy szkole podstawowej Teatr i Chór Włościański. Jako główny cel postawił sobie wybudowanie stałej placówki kulturalnej. W roku 1924 został utworzony Komitet Budowy Domu Ludowego, który miał za zadanie zbieranie funduszy na budowę. Na czele komitetu stanął Franciszek Ćwiżewicz. Akcje Komitetu dały za okres 1924-1927 - 20000 zł. Członkowie Komitetu uznali, że dojrzały warunki ku temu, aby rozpocząć budowanie placówki kulturalnej. Zarząd Stowarzyszenia przez okres dwóch lat czynił starania o odpowiednią lokalizację budynku oraz dodatkowe środki finansowe na budowę. Zaciągano pożyczki, na zabezpieczenie których miejscowi górale złożyli hipoteczne poręczenie własnym majątkiem. Zakupiono parcelę o obszarze 6 morgów od Agnieszki Sztokfisz. Budowę rozpoczęto w roku 1928 w dniu 2 sierpnia 1931 roku ukończono i oddano do użytkowania parter budynku. Został on przystosowany do kursów spółdzielczych. Przez to zyskano dodatkowe środki na dalszą budowę.

W tym samym roku zakupiono parcelę przylegającą do Domu Ludowego od Wiktorii Sztokfisz. Od l grudnia do l marca 1932 r. w Domu Ludowym prowadzony był pensjonat. Dochód uzyskany z tej działalności pozwolił na ukończenie sali teatralnej, w której 3 stycznia 1932 roku odbyła się pierwsza impreza zorganizowana przez Teatr i Chór Włościański. Całkowite zakończenie budowy Domu Ludowego nastąpiło w roku 1934. Dom Ludowy został wybudowany przy aktywnym wsparciu miejscowych górali oraz Towarzystwa Przyjaciół Bukowiny, które powstało w 1925 roku. Głównie dzięki inicjatywie Towarzystwa Bukowina zyskała pocztę, stałego lekarza, a nade wszystko, wprawdzie budowaną i poprawianą przez 22 lata, drogę łączącą ją z Poroninem. Także dzięki nim w Wigilię 1936 roku popłynął do chat góralskich prąd elektryczny. Wybudowano również piekarnię i remizę strażacką, a od 1948 roku do Bukowiny zaczęty regularnie kursować autobusy.

W okresie okupacji hitlerowskiej działalność Domu Ludowego ograniczała się do odbywania okresowych zebrań. Po okresie okupacji Dom Ludowy podjął swoją działalność kulturalną. W 1926 roku Franciszek Ćwiżewicz sprowadził przenośny niemy aparat kinowy, obejmując działanością kilkanaście miejscowości powiatu nowotarskiego. Z jego inicjatywy między innymi powstało Towarzystwo Przyjaciół Bukowiny. Dzięki staraniom Towarzystwa została założona w 1929 roku agencja pocztowa i telefon. W 1935 roku zatwierdzono urzędowo zmianę nazwy wsi na Bukowina Tatrzańska. W 1936 roku powstała Spółdzielcza Elektrownia w Bukowinie i wieś otrzymała światło. W tym samym roku Dom Ludowy wyposażył kino w aparaturę dźwiękową i zawarł umowę z filmem polskim o dostarczanie kronik tygodniowych oraz filmików naukowych i rozrywkowych. Po śmierci Franciszka Ćwiżewicza, w roku 1959 dla upamiętnienia jego zasług w rozwoju kulturalnym i społeczno - ekonomicznym Bukowiny Tatrzańskiej, Dom Ludowy przyjął jego imię. Po Franciszku Ćwiżewiczu prezesem Domu Ludowego został Józef Pitorak. Był człowiekiem wszechstronnie uzdolnionym. Pisał sztuki teatralne oparte na realiach życia górali. Po wojennej przerwie i trudnych latach powojennych doprowadził działalność kulturalno - oświatową w Domu Ludowym do rozkwitu. Był poetą, a swoje motto życiowe zawarł w wierszu pt. "Moje Podhale": Dzisiaj pieczołowicie kultywowane są tradycje zapoczątkowane przez Franciszka Cwiżewicza w masowych imprezach oraz wzmiankach w Internecie oraz pamiątkowych księgach.

• 1 łokieć i 5 pasm przędzy
• 1 korzec i 6 miarek owsa
• odrobienie 3 dni konno i 6 dni pieszo
• 3 dni robocizny pieszej z kosą po 9 krajcarów

Bukowina Tatrzańska jest jedną z największych, podhalańskich wsi ulokowaną w powiecie tatrzańskim i województwie małopolskim. Położenie u podstawy górskich szczytów uprawnia również miejscowość do przynależenia w umownym regionie zwanym Skalnym Podhalem. Obejmuje on w zakresie gminnych granic imponujący wprost swoim zasięgiem obszar od wysokości 660 m.n.p.m do niemal 2500 metrów na wierzchołku najwyższego wierzchołka Polski – Rysów.

Bezpośrednio wokół Bukowiny znajdują się sąsiadujące wsie: Poronin, Murzasichle, Małe Ciche, Biały Dunajec, Leśnica, Gliczarów, Brzegi, Białka Tatrzańska, Jurgów, Czarna Góra oraz Rzepiska. Najbliżej położonymi miastami są natomiast Zakopane (15 km) i Nowy Targ (22 km). Wieś charakteryzuje się nietypowym krajobrazem. Rozłożona na licznych wierchach poprzedzielanych głębokimi jarami dominuje malowniczością i dostępem do tatrzańskiej panoramy niemal z każdego zakątka. Grzbiety górskie zwane potocznie w lokalnej gwarze wierchami, noszą nazwy nadawane jeszcze na początku siedemnastego wieku. Zgodnie z ówcześnie panującą tradycją, większość nich wywodzi się od nazwisk założycieli rodów.

Najważniejszym geograficznie miejscem w Bukowinie Tatrzańskiej jest tak zwane ,,Rondo”. Miejsce to stanowi skrzyżowanie dróg, z których jedna prowadzi do Morskiego Oka, odwiedzanego przez niemal milion turystów rocznie. Z popularnego ,,Klina” (druga nazwa ,,Ronda”) można dojechać do Wierchu Buńdowego, Olczańskiego, Rusińskiego, Kurucowego, Kramarskiego oraz Wysokiego. Zjazd w kierunku Nowego Targu doprowadzi nas do Wierchu Spiskiego, Głodowskiego, Przodowiańskiego i Bachledowego.

Już z tak krótkiej lektury można łatwo domyślić się kim byli (i jak się nazywali) pierwsi osadnicy Bukowiny Tatrzańskiej. Ścisłe centrum wsi przebiega na odcinku niespełna dwóch kilometrów od wspomnianego Ronda w górnej części, do Kościoła w części dolnej. Na odcinku tym znajdziemy oprócz kościoła również liczne sklepy, kwiaciarnie, bank, szkołę podstawową, gimnazjum, Dom Ludowy czy bibliotekę. Pomimo wspomnianego wcześniej faktu, że z niemal każdego miejsca widać panoramę Tatr, to niewątpliwie najpiękniejsze widoki otrzymamy z okolic Głodówki i drogi dojazdowej do Gliczarowa skąd widać prawie cały łańcuch górski mierzący w linii prostej 56 kilometrów długości i 17 kilometrów szerokości.

Niezbyt rozległy masyw jest miniaturą Alp i obejmuje obszar około 1400 km 2 . Podobnie jak w Alpach, urzeźbienie Tatr było uwarunkowane zarówno czynnikami górotwórczymi, jak również późniejszą erozją podłoża spowodowaną także działalnością lodowców. Ukształtowały one stromość ścian, głębokość dolin oraz pozostawiły ponad sto jezior i stawów, będących prawdziwymi ,,perełkami” górskimi. Największym i jednocześnie najgłębszym z nich po stronie polskiej jest Wielki Staw położony w Dolinie Pięciu Stawów Polskich - 34,14 ha powierzchni i 79,5 m głębokości, najczęściej odwiedzanym Morskie Oko - 33,29 ha powierzchni i 50,8 m głębokości, które leży w granicach administracyjnych Bukowiny Tatrzańskiej. Trzecim pod względem wielkości i drugim pod względem głębokości jest Czarny Staw pod Rysami - 20,54 ha powierzchni i 79,3 m głębokości.

Umowny podział Tatr na Tatry Bielskie, Tatry Wysokie i Tatry Zachodnie wynika z ich struktury geologicznej, warunkującej ich krajobraz oraz występujące skały. W granicach Polski leży zaledwie ćwierć całego pasma górskiego. Najbliżej Bukowiny są Tatry Bielskie, w całości usytuowane po stronie słowackiej oraz Tatry Wysokie. Tu również większość należy do naszego południowego sąsiada. Mniej więcej po połowie podzielone Tatry Zachodnie leżą najdalej od Bukowiny. Dotarcie do nich nie stanowi jednak problemu, ponieważ jest to odległość rzędu kilkunastu zaledwie kilometrów.

Pasmo Tatr Bielskich zaczyna się od wschodniej strony przełęczą Żarską (1081 m npm.) stanowiących zresztą początek całej tatrzańskiej grani, i kończy się na przełęczy Pod Kopą (1756 m npm.). Najwyżej położonymi wierzchołkami są Hawrań (2354 m npm.), Płaczliwa Skała (2148 m npm.) oraz Szalony Wierch (2062 m npm.).

Skały osadowe będące podstawowym budulcem tej części gór determinują ich krajobraz, który może nie jest specjalnie urozmaicony, ale za to pokryty bujną roślinnością na którą składają się i rozległy łany kosodrzewiny jak również pachnące ziołami wysokogórskie hale. Ciekawostką Tatr Bielskich jest były rezerwat przyrody założony w tym regionie przed drugą wojną światową przez księcia Hohenlohego. Obszarnik i dziwak jednocześnie ogrodził olbrzymi teren i sprowadził wiele gatunków zwierząt do swojego rezerwatu, w tym również nietypowych dla tego obszaru. Zakazując wejścia osobom postronnym postanowił hodować w górach nawet tak unikalne gatunki jak bizony i bawoły. Szczęśliwie dla tatrzańskiej przyrody wszystkie sprowadzone zwierzęta zostały wybite przez kłusowników podczas drugiej wojny światowej.

Od Przełęczy pod Kopą po Przełęcz Liliowe (1952 m npm.) ciągną się Tatry Wysokie, zbudowane ze skał granitowych. Tu krajobraz jest zgoła odmienny. Strome ściany, poszarpana linia graniowa, strzeliste wierzchołki, głębokie żleby oraz liczne wodospady nadają Tatrom Wysokim typowych cech alpejskich. Wrażenie to potęgują płaty wiecznego śniegu zalegające w zacienionych miejscach i będące w istocie mini lodowczykami. Nie topią się nawet w bardzo upalne lata a jednym z najstarszych jest płat w Mięguszowieckim Kotle oceniany na ponad czterystuletnią historię. Najwyższym wierzchołkiem Tatr Wysokich jest Gerlach. Pierwotnie nazywany Garłuchem, a w latach powojennych nawet Pikiem Stalina. Leży on po słowackiej stronie i wznosi się na wysokość 2663 m npm.

Drugim i trzecim co do wysokości (również słowackim) szczytem są Łomnica (2634 m npm.) i Lodowy (2630 m npm.). Pod względem wysokości stronę polską reprezentują Rysy (2499 m npm.) leżące na terenie Bukowiny i Świnica (2301 m npm.) będąca w połowie również w granicach administracyjnych Bukowiny Tatrzańskiej. Właśnie w tej części znajdują się jeziora i stawy będące pozostałością pod działalności lodowców. Tatry Zachodnie ciągną się od Przełęczy Liliowe do Przełęczy Huciańskiej.

Podobnie jak Tatry Bielskie odznaczają się łagodniejszą linią grzbietów o trawiastych szczytach, spadających stromo do malowniczych dolin. Pasmo to cechują obfitość jaskiń pochodzenia krasowego i stanowiących przysłowiowy raj dla speleologów naukowców i tych, o zacięciu wybitnie sportowym. Tatry Zachodnie niemal w całości są zbudowane z wapieni, piaskowców i dolomitów. Ich najwyższe wierzchołki to przede wszystkim Bystra (2250 m npm.) i Starorobociański (2175 m npm.).

Najbardziej uczęszczanymi dolinami w tej części są Dolina Kościeliska i Dolina Chochołowska. Jak widać z załączonej prezentacji, warto odwiedzić Bukowinę Tatrzańską. Posiada ona bowiem walory daleko wykraczające poza konkurencyjną ofertę znanych w Polsce kurortów.

Charakterystyczny dla całego regionu klimat górski nie odbiega znacząco od klimatu panującego w Bukowinie Tatrzańskiej. Istotnymi parametrami są tutaj średnie temperatury lipca +15.3 °C i średnia temperatura stycznia - 5° C. Są one wyznacznikiem surowych zim sprzyjających uprawianiu sportów zimowych i krótkiego lata determinującego rozwój roślin dostosowanych wyłącznie do górskiego środowiska. O ile stała pokrywa śniegu zalega w górach od października do maja (a czasami czerwca), to w Bukowinie śnieg utrzymuje się od listopada do końca marca. W górach całoroczna temperatura średnia wynosi zaledwie + 4°C i w niżej położonych rejonach jest wyższa o kilka stopni. Miesiące najcieplejsze to lipiec i sierpień, a najzimniejsze to styczeń i luty.

Warto zwrócić uwagę na silne przymrozki zdarzające się w Bukowinie nawet w maju. Wielkość rocznych opadów w Bukowinie jest również typowa dla górskich rejonów. Wynosi ponad 1500 mm, w czym śnieg stanowi ok. 30-40%. Zarówno deszcz jak i śnieg są zjawiskiem nie tylko częstym, ale również bardzo obfitym i mogącym trwać nawet wiele dni z rzędu. Ich maksimum przypada na czerwiec i styczeń. Częstym zjawiskiem są tu również gwałtowne burze z piorunami, niebezpiecznymi dla turystów przebywających w nieosłoniętych przestrzeniach. Ciśnienie atmosferyczne jest najmniejsze w lipcu, a najwyższą wartość wykazuje w styczniu. Nierzadkie są jego częste zmiany, nawet w dużej skali.

Gwałtowne skoki temperatury są w Bukowinie przyczyną powstawania mgieł. Skalę tego zjawiska potęguje również powstanie zapory w Czorsztynie i utworzenie w związku z tym olbrzymiego, sztucznego zbiornika wody. Mgły mogą być ciężkie i obarczone dużą ilością wody deszczowej, lub suche i występujące przejściowo na większych wysokościach. Mogą też stanowić sporą dawkę atrakcji dla turystów tworząc spektakularne zjawiska w postaci ,,morza mgieł” lub tak zwanego ,,widma Brockena”. Widmo to objawiające się w odbiciu powiększonej postaci ludzkiej na górnej tafli chmur według legend miało być wróżbą rychłej śmierci obserwatora. Na szczęście podanie to niewiele ma wspólnego z prawdą.

Zjawiskiem najczęściej znanym i opisywanym w mediach jest jednak wiatr, a zwłaszcza najbardziej jego charakterystyczna odmiana w postaci wiatru halnego. Lokalny ciepły halny wieje z południa z szybkością 20-60 m/sek. Wiatr ten potrafi z -6°C podnieść temperaturę w dolinach do +7,5°C. Przybiera niekiedy siłę huraganu, powalając drzewa i niosąc prawie zawsze zapowiedź deszczów. Halny trwa przeważnie trzy dni, z czego dwa pierwsze są czasem dość pogodne. Wiatr halny występuje najwcześniej wiosną, najpóźniej jesienią. W czasie trwania halnego chmury nad Tatrami przybierają specjalny układ, charakterystyczny tylko dla tego rodzaju wiatru. Prócz halnego wieje z północnego zachodu zimny wiatr zwany orawskim. Z Doliny Nowotarskiej wieją często chłodne wiatry w godzinach przedpołudniowych. Wiatry górskie wieją raczej po południu.

Mimo znacznej wysokości klimat Bukowiny jest łagodniejszy od klimatu Zakopanego czy Poronina (Zakopane 800-1000 m npm., Poronin 743 m npm.). Wynika to prawdopodobnie z ułożenia wierchów od południowego wschodu na północny zachód, z osłony jaką daje Galicowa Grapa, wierch położony od strony Poronina, z mniejszej ilości młak i bagien, w które obfituje Zakopane i Poronin. Największą jednak rolę odgrywa tu nasłonecznienie.

Położenie wierchów powoduje silne nagrzewanie w ciągu dnia ich południowych stoków. Nagrzane powietrze w połączeniu z chłodniejszym idącym ze stoków północno-zachodnich daje dopływ delikatnego świeżego wietrzyku łagodzącego gorące promienie słoneczne. Po południu ogrzewają się stoki północno-zachodnie. Temperatura wyrównuje się i wieczorem następuje idealna cisza w powietrzu. Oba nagrzane stoki podnoszą temperaturę, co powoduje nieznaczną różnicę między dniem i nocą, w przeciwieństwie np. do Poronina, gdzie nocą jest dużo chłodniej.

Według danych stacji meteorologicznej w Bukowinie Tatrzańskiej średnia temperatura w zimie 15 stycznia 1952 r. wynosiła w dzień - 3°C, nocą - 6°C, zaś 15 lipca tegoż roku wynosiła w dzień + 17,5°C, nocą + 12,8°C. Nasłonecznienie wierchów Bukowiny jest bardzo silne, ponieważ są one w 95% pozbawione drzew. Lasy natomiast otaczają wieś wokoło, łagodząc siłę i dostęp wiatrów i wpływając na rześkość powietrza. Oddychanie sprawia tu dużą przyjemność, dając uczucie świeżości i rześkości. Powietrze przesycone jest zapachem koniczyny i kwiatów oraz lasów tchnących żywicą. Przejrzystość powietrza wpływa na wyrazistość obrazu wspaniałych Tatr, dając złudzenie ich bliskości.

Przybywając do Bukowiny Tatrzańskiej warto zatem pamiętać o dużym znaczeniu czystego powietrza, zwłaszcza mając na uwadze dzieci, przebywające większą część swojego życia w zadymionych i zatrutych spalinami miastach. Tu mogą chociaż w nieznacznym stopniu oczyścić małe płuca z toksycznej zawartości i poznać nieznane wcześniej zapachy górskiej miejscowości.

Trudno odnaleźć na mapie Polski bardziej zróżnicowaną faunę i florę niż w gminie Bukowina Tatrzańska. Fakt ten determinują dwa czynniki. Pierwszym z nich jest nietypowa lokalizacja górska sprawiająca, że gmina rozciąga się od nieco ponad 600 metrów wysokości nad poziomem morza do prawie 2500 metrów na wysokości Rysów - stanowiących najwyższy wierzchołek Polski, obejmując tym samym wszystkie piętra klimatyczne. Drugim czynnikiem jest część obszaru gminy chroniona ustawowo i zarządzana przez Tatrzański Park Narodowy. W tej części znajdują się najczęściej odwiedzane rejony, w tym Morskie Oko, Dolina Pięciu Stawów Polskich, Dolina Roztoki oraz Dolina Waksmundzka.

Górski krajobraz obfituje w bogatą, typową dla tych obszarów roślinność, wśród której znajdują się także gatunki występujące wyłącznie lokalnie (gatunki endemiczne). Podobnie jest z zamieszkującą góry fauną. Oczywistymi symbolami są tutaj niedźwiedź, kozica, pluszcz, świstak, cietrzew, głuszec, pomurnik, orzeł, limba, lilia złotogłów, krokus, kosodrzewina, szarotka czy dziewięćsił, ale warto zwrócić uwagę także na mniej ,,spektakularne” gatunki jak obuwik, dębik ośmiopłatkowy, goryczka, zerwa kulista i wiele innych gatunków wonnych ziół. Dobrą wiadomością dla turystów będzie informacja, iż wszystko to, można zobaczyć na własne oczy. Tereny objęte ochroną są bowiem pokryte bardzo gęstą siecią dobrze przygotowanych szlaków turystycznych, umożliwiających wizualne doznania bez zbaczania z wytyczonych ścieżek. Cechą charakterystyczną dla Bukowiny są także rozległe lasy świerkowe, pełne malin, jagód, brusznicy oraz grzybów. Według legendy nazwa miejscowości miałaby pochodzić od lasów bukowych. Jeżeli stanowiły onegdaj podstawowy skład kompleksów leśnych, to niestety zostały wycięte na potrzeby zakopiańskiej huty żelaza działającej przed niespełna dwustu laty na terenie doliny Kościeliskiej.

Prawdziwym gminnym skarbem są jednak zwierzęta. Najchętniej oglądane, komentowane i wywołujące żywą reakcję zwłaszcza wśród najmłodszych. Udając się na leniwy spacer do Morskiego Oka i wycieczkę wokół jeziora, z dużym prawdopodobieństwem zdołamy zaobserwować ich licznych przedstawicieli. Tu trzeba jednak uważać. Późny powrót o zmroku może zakończyć się spotkaniem z prawdziwym królem gór – niedźwiedziem brunatnym. Liczne relacje turystów opisujących takie wydarzenia nawet na drodze asfaltowej powinny wzbudzić naszą czujność i ewentualne przygotowanie się do takiego wydarzenia. Przede wszystkim nie wpadajmy w panikę i nie uciekajmy w popłochu.

Niedźwiedź jest drapieżnikiem i ta reakcja może wzbudzić w nim instynkt polowania. Należy się wycofywać z wolna i pod żadnym pozorem nie ,,przekupywać” zwierzęcia jedzeniem. Doświadczenia ostatnich kilkudziesięciu lat nie pozostawiają złudzeń. Niedźwiedź posmakowawszy kanapek łatwo się synantropizuje i bardzo szybko będzie chciał przejść na łatwą do zdobycia i smaczną w dodatku ludzką dietę. W parku tatrzańskim, tak jak na innych dzikich obszarach dokarmiać nie należy również innych gatunków. Proceder ten zawsze przynosi szkodę przyrodzie. Jako przykład można podać dokarmianie orzechówek w Morskim Oku. Ptaki te z rodziny krukowatych od zarania tatrzańskich dziejów zbierały na zimę zapasy nasion limby, chowając je w zakamarkach skalnych turni. Część z nich, zapomniana przez orzechówki wydawała nasiona umożliwiając limbie naturalną ekspansję. Dzisiaj ptaki otrzymują łatwy żer od turystów zarówno w zimie jak i w lecie, zatracając tym samym pierwotne instynkty i ograniczając drzewom proces rozmnażania.

Dokarmianie chlebem pstrągów w jeziorze również nie skończyło się dla nich happy endem. Drapieżne z natury ryby dożywiane nieodpowiednią dla nich dietą zaczęły po prostu chorować. Ich przewody pokarmowe nie tolerują bowiem mącznych produktów. Czym jednak byłyby tatrzańskie hale bez widoku udomowionych owiec? Zwierzęta te, od chwili przybycia człowieka są nierozerwalnie związane z górskim pejzażem. Od zawsze dostarczały mięsa, skór, wełny na odzież, mleka, sera, bryndzy, żętycy oraz dobrze wszystkim znanych oscypków. Pełniły również rolę środka płatniczego na zasadzie wymiany lokalnych towarów. Dzisiaj stanowią niewątpliwą atrakcję regionu, bez której trudno wyobrazić sobie pobyt turysty w Bukowinie Tatrzańskiej. W dalszym ciagu są też dostarczycielami mlecznych wyrobów oraz jednego z najbardziej zdrowych gatunków mięsa.

Tu mała ciekawostka. Według nie potwierdzonych informacji prowadzone były podobno badania nad anty rakowym działaniem sera, mięsa, bundzu i żętycy (serwatki) owczej. Na ich zbawienny wpływ miała działać dieta owiec, składająca się niemal w całości z górskich ziół skubanych na halach....Uzupełnieniem rolniczych korzeni wsi i hodowlanych tradycji mieszkańców Bukowiny Tatrzańskiej są także krowy, kozy oraz konie. Te spełniają w coraz większym stopniu funkcję rekreacyjną i transportową (kuligi, bryczki do Morskiego Oka itp.) zamiast niegdysiejszej funkcji zwierząt gospodarskich.

Zdecydowanie najmniej przyjaznym dla fauny środowiskiem górskim są jeziora, rzeki i potoki. Najczęściej spotykanymi przedstawicielami wód są pstrągi, lipienie oraz głowacze. Pstrągi, chociaż oferowane w niemal każdej podhalańskiej karczmie nie pochodzą jednak z połowów. Jest ich zbyt mało i w większości cieków wodnych znajdują się pod ochroną. Zwykle pochodzą z prywatnych hodowli znajdujących się w kilku górskich miejscowościach. Pomimo to, zwykle są smacznie podawane i zaskakują klientów ich niebywale wysublimowaną strukturą.

Bukowina Tatrzańska ściąga jak magnes nie tylko narciarzy przybywających tłumnie w okresie zimy. Od kilku lat stanowi również centrum rekreacji całorocznej. Dzieje się tak za sprawą słynnych w kraju i za granicą basenów termalnych. Modne wśród aktorów i biznesmenów kąpiele lecznicze uzupełnione są świetnie przygotowaną infrastrukturą służącą do zabawy, i to nie tylko najmłodszych jej użytkowników. Aquapark w Bukowinie uznawany jest za jeden z najnowocześniejszych w Europie. Opinii tej sprzyja zapewne fakt, iż zachodni konkurenci wybudowali swoje obiekty wiele lat temu, a bukowińscy inwestorzy całkiem niedawno – korzystając z dużo nowocześniejszych technologii. Modzie na wizytę w basenach termalnych Bukowiny sprzyja bardzo rozwinięta baza noclegowa.

Praktycznie przez cały rok można tu znaleźć noclegi na każdą kieszeń i dowolnym wyposażeniem. Sam Aquapark jest zasilany gorącą wodą pobieraną w bezpośredniej od niego odległości z odwiertu mającego głębokość niemal trzech kilometrów. Temperatura wody na wejściu wynosi 64,5° Celsjusza. Woda oznaczona została jako roztwór siarczanowo-chlorkowo-wapniwo-sodowy przy stopniu mineralizacji wynoszącym 1,5 g/dm3. Jej stosunkowo niska zasadowość i dobroczynne dla ludzkiego organizmu właściwości pozwalają skutecznie promować ją jako środek leczniczy oraz rehabilitacyjny na szereg schorzeń. To między innymi obniżenie stresu, poprawa zdrowia psychicznego, wzmocnienie odporności na chorobę Parkinsona i Alzheimera, osłabienie dolegliwości serca, stabilizacja tętna i poprawa układu krążenia. Jednymi z najważniejszych składników bukowińskich wód termalnych są sód, wapń, chlor, potas, siarka, magnez oraz chrom. W rozbudowanym kompleksie znajduje się dwadzieścia basenów termalnych o stałych temperaturach wody o rozpiętości od 30 do 36° Celsjusza w zależności od wyboru basenu. Część z nich znajduje się na zewnątrz z możliwością pływania nawet w okresie zimowym, co znacznie podnosi atrakcyjność kąpieli. Wśród nich znajdują się:

W Aquaparku ponadto można skorzystać z plaży "Zohylina", profesjonalnego centrum SPA, i aż 8 rodzajów saun (w tym między innymi fińskie, łaźnie parowe, infrared, lakonium). Na terenie kompleksu działa też cały rok lokalna restauracja. Powierzchnia wszystkich basenów w termach bukowińskich wynosi 1885 metrów kwadratowych przy pojemności 2260 metrów sześciennych.

• "Niebiesko dolina" (głębokość 1,35 metra – hydromasaż, funkcja rekreacyjna)
• "Cepersko płań" (basen do pływania, głębokość 1,5 metra)
• "Jaskinia nad Porońcem" (zabawa z silnym prądem i hydromasaż w oryginalnej grocie skalnej, głębokość 1,3 metra)
• "Corny staw" (dla młodzieży i osób dorosłych – 2 zjeżdżalnie, głębokość 1,2 metra)
• "Letnie mocydełko" (basen dla najmłodszych, głębokość 0,4 metra)
• "Zostawnica zewnętrzna" (dla starszych dzieci, głębokość 0,7 metra).

• "Banior basisty" (do rekreacji i hydromasażu, głębokość 1,35 metra)
• "Bulgotnik" (mały basenik z hydromasażem, głębokość 1,3 metra)
• "Bystry potok" (zabawa z nurtem potoku przeznaczona dla dzieci, głębokość 0,4 metra)
• "Mocydełko" (basenik dla najmłodszych, głębokość 0,4 metra)
• "Zostawnica" (dla młodzieży, głębokość 0,7 metra)
• oraz dodatkowe 2 baseny z funkcją hydromasażu

Morskie Oko jest bez wątpienia najlepszym przykładem ( i najłatwiej dostępnym) jeziora polodowcowego, o charakterze karowo-morenowym. Jego zimne wody w całości wypełniają ukształtowaną przez lodowiec niszę skalną, zamkniętą od strony północnej szczelnym ryglem, uniemożliwiającym jej swobodny przepływ do niższych partii. Rygiel ten, zwany jest również w języku geologów, jako morena czołowa. Wymiary Morskiego Oka są imponujące, nawet jak na warunki tatrzańskie. Jego powierzchnia wynosi 34,93 ha, długość całkowita wynosi 862 m, natomiast szerokość aż 568 m. Morskie Oko jest też bardzo głębokie.

W polskim rankingu zajmuje miejsce w pierwszej dziesiątce pod tym względem, osiągając głębokość 54 metrów. Specyficzne ukształtowanie dna jeziora jest uwarunkowane w strefie przybrzeżnej licznymi głazami (zwanymi wantami), i poniżej warstwą żwiru i piasku. W granicach około 38-45 metrów znajduje się muł, który w swojej warstwie dochodzącej do 100 centymetrów, skrywa najgłębsze tajemnice przyrody. W tych, oto właśnie warstwach, odkryto roślinność zasiedlającą tereny tatrzańskie nawet przed okresem dziesięciu tysięcy lat wstecz.... Warto zauważyć też, że w warstwach pośrednich nurkowie z Tatrzańskiego Parku Narodowego w latach 1996-2001 wyłowili również najwięcej akcentów historycznych z końca osiemnastego wieku oraz ponad tysiąc kilogramów monet z kilkudziesięciu krajów na świecie. Poniżej 40 metrów średnie nachylenie stoków pod powierzchnią wody wynosi 15°20′. Hydrolodzy badający wodę Morskiego Oka ocenili jego barwę na zieloną według skali Forela-Ulego (IV stopień) i stopień przejrzystości na poziomie 11 (według Józefa Szafarskiego) sięgającej nawet do 14 metrów.

Warto zauważyć, że podobne poziomy przejrzystości, są rejestrowane na przykład w rejonach morza śródziemnego w rejonie Chorwacji. W wodach Morskiego Oka występują tak zwane termokliny. Badania z 2 sierpnia 1937 r. wykazały, że idealnie wymieszana przez falowanie górna warstwa wody miała grubość tylko 3 m i temperaturę 12,1 °C. Do zaledwie głębokości 10 m temperatura spadała niemalże o 1 °C/m, od 10 do 20 m o wiele mniej (ok. 0,25 °C/m). I tak, niemalże poniżej 20 m, aż do dna, temperatura była już całkiem stała (wynosząca ok. 4 °C). W prognostykach tych, trzeba jednak uwzględnić iż, jezioro zamarza już na przełomie listopada, i odmarza w maju lub na początku czerwca.

Warto też zauważyć, iż w niektórych latach odnotowano duże różnice w stosunku do wymienionych standardów. Przykładowo w okresie zimowym 1950/1951, jezioro pokryło się taflą lodową dopiero w miesiącu styczniu, i bardzo szybko odtajało już w marcu, stanowiąc ewenement pogodowy i przecząc wszelkim prognozom. Wychodząc na przeciw takim zjawiskom, już od 1971 roku są prowadzone pomiary grubości lodu na jeziorze. Z tych pomiarów wynika, że zarówno długość okresu zalodzenia tafli jeziora Morskiego Oka, jak i maksymalna grubość pokrywy lodowej na jeziorze, wykazują trend malejący. W latach 1971–1982 jezioro Morskie Oko było objęte pokrywą lodową średnio przez 171 dni w roku, lód na jeziorze pojawiał się przeciętnie 20 listopada, zanikał 9 maja, a średnia maksymalna grubość jego pokrywy wynosiła 72 cm. W porównywalnym okresie 1995–2007 lód na Morskim Oku utrzymywał się średnio przez 157 dni, przy czym pojawiał się przeciętnie 5 grudnia, zanikał 25 kwietnia, a jego średnia maksymalna grubość wynosiła 56 cm.

Wracając do historycznych korzeni nazewnictwa, nazwa Morskie Oko pierwotnie brzmiała Biały Staw, nadana przez autochtonów już w roku 1650. Nazwę tą zmienili jednak niemieccy osadnicy osiedlający się na Spiszu, którzy zdecydowali, że piękne jezioro w górach zostanie ochrzczone nazwą ( Meerauge ), czyli ,,morskie oczy”. Nikt do tej pory nie jest w stanie osądzić, czy nazwa osadników niemieckich, naprawdę spełnia oczekiwania polaków, co do nazwy najpiękniejszego miejsca w Polsce. Wszyscy jednak wówczas sądzili, że Morskie Oko, wbrew aspiracjom cesarstwa austrowęgierskiego, powinno nadal należeć do Polski. Pierwotnie Morskie Oko nazywano także Rybim Jeziorem lub Rybim Stawem, gdyż należy do nielicznych zarybionych w sposób naturalny jezior tatrzańskich. Morskie Oko zasilane jest dwoma stałymi dopływami potoków. Są to Czarnostawiański potok spływający wodospadami Czarnostawiańskiej Siklawy, oraz Mnichowy Potok tworzący niepowtarzalną atmosferę podczas dużych opadów deszczu w postaci Dwoistej Siklawy. Do Morskiego Oka wpływa też kilka potoków sezonowych, wśród których są między innymi potoczki z Szerokiego i Marchwicznego Żlebu. Z Morskiego Oka wypływa ,,na świat” potok zwany Rybim Potokiem, rozlewający się w początkowym odcinku na kilka stawów zwanych ,,Rybimi”. Są to Małe Morskie Oko, Żabie Oko oraz Małe Żabie Oko.

W otoczeniu Morskiego Oka znajduje się schronisko PTTK, które położone na wysokości 1405 m n.p.m. należy do najstarszych i najpiękniejszych schronisk tatrzańskich. W roku 1805 jezioro badał Stanisław Staszic, stąd też nazwano schronisko jego imieniem, które przetrwało do dnia dzisiejszego. Obok historycznego już obiektu, znajduje się niepozorny budynek. To tak zwana ,,stara wozownia”. Niegdyś miejsce noclegu fiakrów, a dzisiaj miejsce zakwaterowania wspinaczy tatrzańskich. Obydwa z wymienionych budynków w dniu dzisiejszym zostały uznane za zabytkowe. O ich renowacji może decydować jedynie konserwator zabytków. Ważną dla przyrodników informacją będzie skład roślinności wysokogórskiej znajdującej się w otoczeniu Morskiego Oka. Jezioro jest jednym z nielicznych punktów na mapie Polski, gdzie znajduje się ponad 6 tysięcy limb w jednym miejscu, i to występujących w całkiem naturalny sposób. Jezioro jest też naturalnie zarybione pstrągami. Okresowo mogą się też pojawiać tutaj trocie. Wokół Morskiego Oka rosną całe łany kosodrzewiny oraz wspomnianych wcześniej, kilka tysięcy limb. Przyrodnicy zwiedzający Morskie Oko mogą pochylić się nad wieloma gatunkami roślin, rosnących niemal przy samym szlaku. Wśród nich znajdziemy takie gatunki jak: świetlik bezostny, podejźrzon rutolistny, zimoziół północny, wełnianeczka alpejska, gnidosz Hacqueta, turzyca Lachenala, jastrzębiec włóknisty, tojad kosmaty, bylica skalna, turzyca skąpokwiatowa, i wiele, wiele innych cudów natury.

Na początek będzie ciekawostka związana z tym, najczęściej odwiedzanym regionem gminy Bukowiny Tatrzańskiej. Otóż, zwykło się mówić, że każdy Polak przyjeżdża do Morskiego dwa razy w życiu. Po raz pierwszy jako dziecko, i po raz drugi jako dorosła osoba z własnym dzieckiem. Na potwierdzenie tej anegdoty możemy przedstawić statystyki Bukowiny Tatrzańskiej. Otóż średnio, corocznie odwiedza Morskie Oko około miliona Polaków. Jeżeli jest nas prawie 37 milionów, to statystycznie rzecz biorąc, po 37 latach każdy Polak wraca do Morskiego Oka (najprawdopodobniej z własnym potomkiem). I w ten właśnie sposób powtarzana anegdota staje się faktem w obliczu statystyk. A teraz porady dotyczące komfortowego dojazdu bryczkami konnymi do Morskiego Oka.

Start pieszej wycieczki zaczyna się od Palenicy Białczańskiej, na której znajduje się parking samochodowy obliczony na blisko kilkaset samochodów. Jeżeli przyjedziemy zbyt późno, nasz samochód zostanie ulokowany wzdłuż drogi krajowej, prowadzącej do Bukowiny Tatrzańskiej. Im później przyjedziemy, tym dalej zostawimy samochód. W okresie największego szczytu wakacyjnych wojaży, może to być nawet odległość sięgająca 10 kilometrów od parkingu (nie od Morskiego Oka, tylko od Palenicy Białczańskiej). Dlatego w okresie wakacji zalecamy pośpiech i zaparkowanie pojazdu jak najbliżej, czyli na parkingu właściwym. Jeżeli udała się taka możliwość, kupujemy bilet wstępu do TPN, przechodzimy kilkadziesiąt metrów i znajdujemy się w centrum postoju dorożek.

Cena biletu wjazdu do Morskiego Oka zawsze jest uzależniona od sezonu. Im mniejsza frekwencja, tym bardziej można ceny negocjować. Przy dużej frekwencji (okres lata), na upusty nie ma co liczyć, chyba że gwarantujemy przejazd grupy zorganizowanej. Bryczki konne mieszczą 14 osób i dowożą turystów do parkingu na Włosienicy. To bardzo ważna uwaga. Trzeba pamiętać, iż z parkingu na Włosienicy jest jeszcze na piechotę do Morskiego Oka około 1700 metrów. Pojazdy konne (i żadne inne) dalej nie mają wstępu. To też ważna informacja, zwłaszcza dla osób niepełnosprawnych, liczących na dowóz do samego Morskiego Oka. Bryczki na Włosienicy czekają na klientów powracających do zmroku.

Tutaj trzeba jednak uważać. Zbyt późny powrót może skończyć się odjazdem konnych pojazdów (przepisy TPN) i w efekcie wielokilometrowym spacerem po zmroku, co w większości przypadków może zakończyć się spotkaniem na szosie asfaltowej z niedźwiedziem. W okresie zimy do Morskiego Oka kursują sanie obliczone na osiem osób. Zasady przewozu są niemal identyczne z letnimi. Fiakrów obowiązuje strój góralski, nienaganna prezentacja, umiejętność turystycznej (i przewodnickiej) konwersacji oraz stosowanie się do regulaminu Tatrzańskiego Parku Narodowego. Ceny dojazdu bryczkami konnym również są zróżnicowane na okres letni i okres zimowy. Ponieważ na bryczkę w lecie mieści się 14 osób, za usługę transportu zapłacimy kilkadziesiąt złotych od osoby. Przejazd zimowymi saniami może w okresie ferii wzrosnąć nawet do kwoty 80 złotych od pasażera.

Wieś Bukowina Tatrzańska jako jedna z ostatnich na Skalnym Podhalu została ,,skolonizowana” przez protoplastów obecnych jej mieszkańców pod koniec XVI wieku. Myli się ten kto sądzi, że jest to jednolita społeczność osiedlona w tym samym czasie. Pierwszymi osadnikami byli co prawda chłopi wędrujący z biegiem rzek w poszukiwaniu ziem uprawnych, ale ta polska grupa etniczna z biegiem lat skutecznie była zasilana zarówno przez pasterzy wołoskich i spiskich, uciekinierów węgierskich, Romów a nawet pospolitych banitów. Do dzisiaj funkcjonują również nazwiska pionierskich osadników, wśród których wiele jest zresztą bardzo popularnych i ,,międzynarodowych” jak: Budz, Kuruc, Głodziak, Para, Kuchta, Chowaniec, Sztokfisz, Madej, Szyszka, Wojtyczka, Pawlikowski i wiele innych. Zderzenie tylu kultur na tak niewielkim obszarze wykształciło niezwykłe cechy u jej mieszkańców mogące wzbudzać szacunek nawet we współczesnym świecie.

Hart ducha i zaradność pozwoliły przeżyć lata głodu, represji i klęsk żywiołowych. Pomogły w tym ewidentnie tradycyjne umiejętności zaczerpnięte z wielu kultur, które dziś mogłyby stanowić podręczniki szkół przetrwania. Nędza potrafiła również jednoczyć. Wśród zachowanych dokumentów jest niezwykły (jak na owe czasy) wyrok królewski podpisany przez Zygmunta III w roku 1630 w sprawie łamania praw przez starostę Komorowskiego a nawet skarga na dziedzica Emanuela Homolacza (1846 r.) podpisana krzyżykami przez setkę niepiśmiennych mieszkańców gminy. Walka górali o ,,swoje” okazała się też w jednym przypadku wielkim aktem patriotyzmu. Mało kto wie, że słynny spór o Morskie Oko mógł się zakończyć dla Polski porażką. Jedynie dzięki zaangażowaniu bukowian i hrabiego Zamoyskiego ten lokalny spór o granicę urósł do międzynarodowego procesu rozstrzygniętego na korzyść Polski przez trybunał w Grazu w roku 1902.

Niebywały upór mieszkańców i zdolność do podejmowania wspólnego wysiłku, zadecydowały też o obecnym kształcie wsi. Zaangażowanie w rozbudowę najważniejszych obiektów takich jak szkoła, kościół, poczta czy remiza przyniosło się na płaszczyznę gospodarczą już pod koniec dwudziestego wieku. Widoczna w obecnym krajobrazie mnogość wyciągów narciarskich, baseny termalne i inne atrakcje turystyczne nie są dziełem państwowych instytucji, ale wspólnego działania autochtonów.

Wieloetniczne pochodzenie górali z Bukowiny miało niebagatelny wpływ również na rozwój kultury, objawiając w sztuce ludowej wiele samorodnych talentów. Do współczesnych zaliczamy między innymi Józefa Pitoraka, Bronisławę Konieczną czy Józefa Koszarka. Przykładem godnym naśladowania jest kontynuowanie w Bukowinie rzemieślniczych tradycji w Szkole Ginących Zawodów i nie wymuszone uczestniczenie w regionalnych strojach zarówno w obrządkach religijnych jak i imprezach cyklicznych.

Na Podhalu istnieją dwie wsi, których historii nie sposób oddzielić jednoznacznym sposobem. To właśnie Groń i Leśnica. Nie dzieli ich nawet zwyczajowa granica, jaką jest przebiegający nurt potoku. Toczy się bowiem leniwym nurtem raz po stronie Gronia, raz po stronie Leśnicy. Potok ten zarazem łączy, jak i dzieli obydwie miejscowości bez zbytniej szkody zresztą dla turystycznych walorów wspomnianych wyżej wsi gminy Bukowina Tatrzańska.

Groń jest wsią zlokalizowaną w większości na wschodnim biegu leśnickiego potoku. Przysiółek ten powstał zapewne kilkadziesiąt lat po umocowaniu Leśnicy aktem prawnym w roku 1624, ale data jego powstania nie została dokładnie zapisana w historycznych dokumentach. Nazwa tej wsi wiąże się też zgodnie z historycznym podaniem z położenia na stromym stoku wierchu, opisywanym przez kronikarzy królewskich jako ,,Groń”. Na nim zresztą znajduje się historyczna część Gronia, zwana do dzisiaj Kobylarzówką. Udokumentowaną, pierwszą wzmianką o Groniu zwykło się uważać orzeczenie publicznego sporu o tereny przysiółka zawarte w księgach parafii Ostrowsko. Ponieważ był to spór o granicę terenu, orzeczenie z roku 1635 stanowi potwierdzenie nadania praw wsi Groń do niezawisłości granicznej i ostatecznego oddzielenia od Nowego Targu włącznie z prawem do kolęd (akt ten dotyczy również Bukowiny, Waksmundu i Białki). Nie figurujący wówczas w oficjalnej dokumentacji Groń jest jednak ujmowany w roku 1569 jako część przysiółków przynależnych do parafii Nowy Targ.

W wyniku zmian geopolitycznych, Groń ostatecznie został przypisany parafii w Białce Tatrzańskiej. W okresie powojennym Groń i Leśnica na mocy porozumienia mieszkańców utworzyły własną parafię i zbudowany został wspólny kościół sfinansowany w większości ze składek ówczesnych parafian. Groń od roku 1973 jest oficjalnie w granicach gminy Bukowina Tatrzańska. Liczba jego stałych mieszkańców liczy sobie niespełna dwa tysiące ,,dusz”, ale liczba miejsc noclegowych opiewa na prawie kilkaset kwater. Rezerwując noclegi w Groniu musimy liczyć się zatem z wielką intymnością rezerwowanego urlopu, spokojem i wyciszeniem związanym z nadmiarem pracy oraz bezpośrednim dostępem do atrakcji turystycznych. Te, są gwarantowane zwłaszcza dla zmotoryzowanych turystów i narciarzy. W najbliższej okolicy (kilkanaście kilometrów odległości), zlokalizowanych jest bowiem kilka stacji narciarskich o znaczeniu międzynarodowym, dwa kompleksy basenów termalnych oraz wiele innych atrakcji. Noclegi w Groniu niewątpliwie mogą stanowić duży atut zwłaszcza, że są bardzo konkurencyjne cenowo w porównaniu z Bukowiną Tatrzańską, tudzież Białką.

Leśnica jest podhalańską wsią przynależącą do gminy Bukowina Tatrzańska. Jej historia wiąże się niemal nierozerwalnie z historią Gronia. Ta bliźniacza wieś od wieków nie sprawia jednak historycznych animozji, ale wręcz przeciwnie – współpracuje z Groniem pod każdym względem. Granicę obu wsi wyznacza potok. Jego nurt co raz przebiega przez obie wsie. Dla niezorientowanych może to stanowić problem. Jednak nie dla jej mieszkańców. Są przyzwyczajeni do istniejącej sytuacji i konsolidują współpracę w ramach jej umocnienia. Potok będący granicą zatem łączy a nie dzieli obydwie góralskie wioski.

Z dużym prawdopodobieństwem można uznać, że pierwsza powstała jednak Leśnica. Jej nazwa zapewne wiąże się z lesistym terenem zastałym przez pierwszych osadników osiedlających się na tym terenie już na pograniczu trzynastego wieku. Pierwsze i potwierdzone wzmianki o górskim osiedlu odnotowane zostały dopiero w roku 1624 w miejscu konfliktu między nowotarskim starostą a magnatami węgierskimi o granicę włości. Ponieważ jednak udokumentowana lokacja wsi miała miejsce w roku 1610, sprawę wygrał starosta nowotarski. W podanej rozprawie jako dowód rzeczowy został przedstawiony protokół wizytacji księdza z Nowego Targu z roku 1617, wymieniającej Leśnicę jako część składową parafii nowotarskiej. Wieś od wieku osiemnastego posiadała kilka przysiółków, w tym osadę Bór należącą do Szaflar. W roku 1973 ostatecznie jednak uznano, że administracyjnie cały teren należy wobec historycznych argumentów do gminy Bukowina Tatrzańska.

Obecnie Leśnica posiada niespełna dwa tysiące mieszkańców i doskonale odnajduje się w panteonie turystycznych wiosek należących do gminy Bukowina Tatrzańska. Krótki przegląd bazy turystycznej i proponowanych noclegów nie pozostawia wątpliwości, że warto zanocować w Leśnicy. Noclegi w Leśnicy nie różnią się jakością oferowanych usług od najbardziej popularnych miejscowości gminy. Co więcej, zawsze można tu liczyć na większe rabaty. Gospodarze pensjonatów wiedzą bowiem o dużej konkurencji bardziej zamożnych sąsiadów z okolicznych wsi i chętniej przystają na negocjacje cenowe.